Τετάρτη, 21 Απριλίου 2021 15:41

Το 1821 διακόσια χρόνια μετά: Οι εορτασμοί επί χούντας και το “Τάμα του Έθνους”

Του Θανάση Παντέ 
Ο εορτασμός των 150 χρόνων της Επανάστασης του 1821 συνέπεσε ως γνωστόν με την Απριλιανή δικτατορία το 1971 και αντιμετωπίστηκε εκ μέρους της ως μία ακόμη ευκαιρία για φανφαρονισμούς και υπερφίαλες εκδηλώσεις, που σήμερα πλέον ελάχιστοι θυμούνται, ούτε καν οι υποστηρικτές του τότε καθεστώτος. 

Τι απέμεινε όμως από όλη αυτή τη φανφαρολογία της δικτατορίας των Συνταγματαρχών σχετικά με το 1821;

Ίσως μόνο το περίφημο και τελικά περιβόητο “Τάμα του Έθνους” όπου ως γνωστόν αποτελεί έτσι κι αλλιώς κραυγαλέο παράδειγμα της Απριλιανής αμετροέπειας. 

Για το γεγονός αυτό ο Σόλων Γρηγοριάδης αναφέρει στην ιστορία του: “Μια τέτοια επιδεικτική χειρονομία έκανε η δικτατορία την 4 Ιανουαρίου 1969. Την ημέρα εκείνη ύστερα από πολύωρο Υπουργικό Συμβούλιο στο οποίο παρίστατο ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος αναγγέλθηκε ότι θα πραγματοποιηθεί το Τάμα του Έθνους. Επρόκειτο για την ίδρυση μεγάλου ναού στο όνομα του Σωτήρος, για το οποίο πριν από 140 χρόνια η τέταρτη Εθνική Συνέλευση του Άργους, την 31η Ιουλίου 1829, είχε εκδώσει και ειδικό Η Ψήφισμα. Σε εκτέλεση του Ψηφίσματος λοιπόν της 31ης Ιουλίου 1829 δημοσιεύτηκε στο Ναύπλιο στο υπ’ αριθμόν 5 Φύλλο της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως διάταγμα περί ανεγέρσεως ναού του Σωτήρος εν Αθήναις. Νεότερο Δδιάταγμα του Βασιλιά Όθωνα της 3ης Οκτωβρίου 1938 καθόριζε τους όρους της ανέγερσης. Και το πρώτο όμως Διάταγμα και το δεύτερο παρέμειναν γράμμα νεκρό, χωρίς κανείς να ενδιαφέρεται για την υλοποίησή τους. Και μόνο ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ανέσυρε από τη λήθη το ξεχασμένο Τάμα, πιστεύοντας ίσως ότι η θρσηκευτικότητα του ελληνικού λαού θα συναρπαζόταν και τα τεράστια εσωτερικά προβλήματα θα παραμερίζονταν μπρος στο κατανυκτικο θέμα της εκκλησίας. Μόνο την εκκλησία, τους κύκλους που την περιτριγυρίζουν και τους θρησκόληπτους μπορούσε να ενθουσιάσει το Τάμα. Και υψηλότατος εκφραστής τους ο Ιερώνυμος, ο οποίος έσπευσε να στείλει εγκωμιαστικό τηλεγράφημα προς τον πρωθυπουργό Παπαδόπουλο. Η κυβερνητική απόφαση καθόριζε ότι ο ναός, που θα ήταν τεράστιος, θα αναγεριόταν στα Τουρκοβούνια, σε μια θέση ανάμεσα στο Γαλάτσι και το Ψυχικό. Εκεί όπου υπάρχει το μικρό γυναικείο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία. Ο ναός δεν επρόκειτο να ανεγερθεί. Την 17η Σεπτεμβρίου 1971 εγκρίθηκαν οι αρχιτεκτονικές μελέτες αλλά παρέμειναν στο αρχείο ενώ από υποχρεωτικούς εράνους είχαν συγκεντρωθεί πάνω από μισό δισεκατομμύριο δραχμές. Με ράθυμο ρυθμό είχαν αρχίσει να εκτελούνται έργα υποδομής, τα οποία σταμάτησαν μετά την πτώση της δικτατορίας 1974”. 

Έκτοτε το Τάμα “στοίχειωσε” αν και κατά καιρούς συζητείται ακόμα από κάποιους αιθεροβάμονες. Το 1971 πάντως είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις δημοσιότητας και όχι τυχαία προφανώς. Πώς έβλεπε όμως το Απριλιανό καθεστώς την Εανάσταση του 1821; Απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι το χαρακτηριστικό απόσπασμα που ακολουθεί, από το βιβλίο της Στ’ Γυμνασίου 1971, που ναι μεν είχε προωτοεκδοθεί το 1937 αλλά είχε αναθεωρηθεί με απόφαση του υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων στις 13/7/1970. Το απόσπασμα είναι το ακόλουθο: “Η Ελληνική Επανάστασις είναι γεγονός σημαντικότατον από απόψεως μάλιστα γενικοτέρας, το σπουδαιότερον από όσα έγιναν εις την Βαλκανικήν μετά την Ρωμαϊκήν κατάκτησιν και μέγας σταθμός της Ευρωπαϊκής ιστορίας. Η Ελληνική Επανάστασις δεν είναι ούτε κοινωνικό κίνημα ως η μεγάλη Γαλλική Επανάστασασις ούτε κίνημα ανεξαρτησίας ως των Αμερικανικών κρατών αλλά κυρίως εθνικόν κίνημα. Σύνθημα των επαναστατών ήτο έξω ο Τούρκος από το μοριά και από τον κόσμο όλο. Εις την επαναστατημένην εΕλάδα δεν υπήρχε θέσις συμβιώσεως των δύο λαών. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγών του 1821 δεν είναι μόνον υπόθεσις ελληνική αλλά είναι κίνησις πλατυτέρας σημασίας, υπήρξε το προοίμιο της εθνικής αφυπνίσεως και των άλλων λαών της Βαλκανικής, οι οποίοι έζων υπό τον μεσαιονικόν λήθαργον μέχρι του 19ου αιώνος. Ο αγών του 1821 απέδειξε ότι η σουλτανική Τουρκία δεν ήτο η κραταιά αυτοκρατορία του παλιού καιρού. Η στρατιωτική της δύναμις απεδείχθη μηδαμινή και ο κρατικός της μηχανισμός σαπρός. Ο υπέροχος ελληνικός λαος αφού δια της καρτερίας του και της αυτοθυσίας του απέκτησε την ελευθερίαν του διδάξας στους λαούς πως οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι εντός του ελευθέρου Ελληνικού Βασιλείου του ιδρυθέντος εις την αιματόβρεκτον γην της Πελοποννήσου και της Ρούμελης έδειξε ζωτικότητα μεγάλη. Ήρκεσεν ενός αιώνος ελεύθερος βίος δια να καταφανούν τα πολύτιμα αγαθά της ελευθερίας”. 

Πρόκειται βέβαια για γενικολογίες, οπως καταλαβαίνετε, που σήμερα πλέον προκαλούν θυμηδία στο μεγαλύτερο μέρος τους τότε όμως εξυπηρετούσαν άριστα το σκεπτικό που είχαν οι Αριλιανοί για την Επανάσταση του 1821 και πάσχιζαν να τη φέρουν στα μέτρα της μικρότητάς τους χωρίς τελικά ευτυχώς να τα καταφέρουν. Πενήντα χρόνια μετά το θλιβερό μίζερο και φανφαρονικό εορτασμό του 1821 έχουμε την ευκαιρία σήμερα, σε πλαίσια δημοκρατίας, να δούμε την Ελληνική Επανάσταση του 1821 στις πραγματικές της διαστάσεις και χωρίς παρωπίδες μπροστά σε αλήθειες και ψέματα. Θα συνεχίσουμε!

Θανάσης Παντές