Πέμπτη, 31 Μαρτίου 2016 18:22

Ιωάννης Γρηγορόπουλος: "Το βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ήταν απρόσμενο"

Συνέντευξη στη Μαρία Νίκα 
Δεν είχαν χρήματα, ούτε καν τα απαραίτητα τεχνικά μέσα. Ακόμη και οι κάμερες που χρησιμοποίησαν ήταν δανεικές. Το εγχείρημα στο ξεκίνημά του έμοιαζε ουτοπικό, κι όμως η ταινία τους κατάφερε να αποσπάσει το Βραβείο Κοινού Fischer στο πρόσφατο 18o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης! Ο λόγος για τον Μεσσήνιο σκηνοθέτη Ιωάννη Γρηγορόπουλο, τον συνάδελφό του, Μιχάλη Αριστείδου και το ντοκιμαντέρ τους «Viktor Ullmann: Βιογραφία μιας ηχογράφησης»....

Η ταινία αφηγείται την ιστορία του Εβραίου μουσικοσυνθέτη Βίκτορ Ούλμαν, ο οποίος πέθανε τον Οκτώβριο του ΄44 στο στρατόπεδο του Άουσβιτς, ενώ έζησε έγκλειστος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Theresienstadt στην Τσεχία όπου, μαζί με άλλους Εβραίους καλλιτέχνες, ήταν αναγκασμένος να δημιουργήσει προπαγανδιστικά έργα υπέρ του ναζισμού. Οι επτά σονάτες για πιάνο που έγραψε κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του στο στρατόπεδο, παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά μέσα στο Theresienstadt από τις πιανίστες Έντιθ Κράους και Άλις Χερτς Σόμερ. Ο Ιωάννης Γρηγορόπουλος και ο Μιχάλης Αριστείδου βρήκαν αυτές τις δύο γυναίκες, 109 και 100 ετών σήμερα, οι οποίες και πρωταγωνιστούν στην ταινία.
Με αφορμή τη βράβευση του ντοκιμαντέρ μιλήσαμε με τον Ιωάννη Γρηγορόπουλο, τον οποίο εντοπίσαμε στη Θεσσαλονίκη όπου ζει τον περισσότερο καιρό, όταν δηλαδή δεν βρίσκεται στη Μεσσήνη (ο Ιωάννης είναι γιος του "Νησιώτη" γιατρού Νίκου Γρηγορόπουλου και της Μαργαρίτας Μποβιτσέλι, επίτιμης προξένου της Ιταλικής Πρεσβείας στη Νότια Πελοπόννησο).

Πώς αποφασίσατε να παρουσιάσετε τη συγκεκριμένη ιστορία;
Το 2013 γνώρισα τυχαία την πιανίστα Μαρία Γκαρθόν. Εκείνη την εποχή ετοιμαζόταν να ηχογραφήσει κάποια κομμάτια, τα οποία ο Ούλμαν είχε γράψει ως αιχμάλωτος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Της έδειξα ένα παλιό ντοκιμαντέρ που είχα γυρίσει, της άρεσε και πρότεινε να κάνουμε κάτι για τον Ούλμαν. Έτσι άρχισα να ψάχνω ποιος ήταν. Στην πορεία ανακαλύψαμε αυτή την απίστευτη ιστορία και είπαμε να την κάνουμε ντοκιμαντέρ. Κυρίως επειδή ήταν ζωντανές οι δύο πιανίστες που έπαιξαν τα έργα του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, η Άλις και η Έντιθ. Η μία 109 ετών και η άλλη 100!

Θα ήταν φοβερή εμπειρία η συνάντηση μαζί τους…
Ναι, ήταν τρομερές, απίστευτες και οι δύο, καταπληκτικές. Με τη μία υπήρχε κάποια δυσκολία γιατί δεν άκουγε καλά, αλλά το ξεπεράσαμε. Όμως η γνωριμία μαζί τους ήταν τρομερή εμπειρία.

Ταξιδέψατε σε Λονδίνο και Ιερουσαλήμ για να τις συναντήσετε;
Ναι, πήγαμε Αγγλία και Ισραήλ.

Για όλο αυτό θα χρειάστηκαν χρήματα. Με τι πόρους το κάνατε;
Βάλαμε στην άκρη. Μαζεύαμε σιγά σιγά ό,τι μπορούσε ο καθένας από περιστασιακές δουλειές που κάνουμε.

Με το ντοκιμαντέρ πως ασχοληθήκατε;
Είχα ξεκινήσει σπουδές Ηλεκτρολόγου Μηχανικού στο Πολυτεχνείο, στην Ιταλία, αλλά δεν τελείωσα. Στη συνέχεια σπούδασα Δημοσιογραφία. Ως πτυχιακή, αντί να κάνουμε αυτό που μας είχαν αναθέσει, είπαμε στον καθηγητή μας ότι θέλαμε να γυρίσουμε ένα ντοκιμαντέρ. Πήραμε μια κάμερα και έτσι κάναμε το πρώτο, μια ταινία για τις φοιτητικές εστίες της Πάτρας. «Για μια χούφτα δωμάτια» λέγεται, υπάρχει και στο ίντερνετ. Βέβαια αυτό ήταν πολύ ερασιτεχνική δουλειά. Τα κάναμε όλα μόνοι μας. Κάμερα, μοντάζ, ηχοληψία, έχει τρομερά λάθη, αλλά έτσι ξεκινήσαμε και σιγά σιγά, διαβάζοντας και κάνοντας πολλές πρόβες συνεχίζουμε. Φαντάζομαι γινόμαστε καλύτεροι κάθε φορά.

Το βραβείο προφανώς αυτό δείχνει, η ταινία άρεσε…
Αυτό ήταν πολύ απρόσμενο, δεν το περιμέναμε με τίποτα, γιατί ήταν πάρα πολλές οι ταινίες που διαγωνίζονταν, και ακριβές παραγωγές, όμως τελικά μάλλον αυτό δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία για τον κόσμο. Σίγουρα κάποιος κριτικός δεν θα έδινε σε μας το βραβείο, γιατί τεχνικά στερούμαστε πολύ, δηλαδή τα μηχανήματα που χρησιμοποιήσαμε, ακόμη και οι κάμερες ήταν δανεικές, δεν είχαμε φωτισμό, δεν είχαμε ήχο κ.λπ.

Τι πιστεύετε ότι άρεσε στον κόσμο; Το πρωτότυπο της ιστορίας, η ατμόσφαιρα;
Πιστεύω ότι άρεσε η όρεξη, η διάθεση που είχαν αυτές οι δυο γιαγιάδες και ο τρόπος που μιλούσαν για τα όσα έζησαν τότε, που φαντάζομαι θα ήταν εφιαλτικά για εκείνες. Ωστόσο εστίαζαν στο καλό, στη μουσική, στο ότι πέρασε όλο αυτό και έζησαν πολλά και όμορφα χρόνια μετά. Πρόκειται για μια ιστορία μέσα από στρατόπεδο συγκέντρωσης όπως άλλες, όμως αισιόδοξη και όχι βαριά. Οι δύο κυρίες αναφέρθηκαν στα όσα άσχημα γίνονταν στα στρατόπεδα και στο πόσο κόσμο σκότωσαν, αλλά δεν επικεντρωθήκαμε εκεί. Εστιάσαμε στο ζήτημα της μουσικής μέσα στο στρατόπεδο, που ήταν αυτό, όπως είπαν, το οποίο τις κράτησε ζωντανές.

Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επίκαιρη η ταινία, λόγω της έξαρσης των φαινομένων φασισμού στην Ευρώπη;
Θέλω να ελπίζω ότι δε θα ξαναφτάσουμε σε τέτοια επίπεδα ως ανθρωπότητα. Βέβαια η άνοδος του φασισμού είναι φαινόμενο ανησυχητικό σε όλη την Ευρώπη και στην Ελλάδα δυστυχώς, όμως στην ταινία δεν εστιάσαμε σε αυτό. Δεν θα έλεγα ότι είναι επίκαιρη. Δηλαδή, ναι, υπάρχει το στοιχείο των ναζί, το οποίο είναι σε άνοδο αυτή τη στιγμή, αλλά δεν μείναμε καθόλου εκεί. Σε ό,τι αφορά την επικαιρότητα ίσως έχει να κάνει με το μεταναστευτικό, δηλαδή με ιστορίες ανθρώπων που ενώ φαίνονται καταδικασμένοι και να μην έχουν στον ήλιο μοίρα, στη συνέχεια ανέρχονται, ανατέλλουν.

Τελικά πρωταγωνιστής είναι ο συνθέτης ή οι δυο γυναίκες που μιλούν για εκείνον;
Οι δυο γυναίκες μιλούν, πέρα από τον Ούλμαν, για τη δική τους ζωή μέσα στο στρατόπεδο, με επίκεντρο της κουβέντας τον Ούλμαν. Αλλά νομίζω ότι το δυνατό κομμάτι του ντοκιμαντέρ είναι αυτές οι δύο καταπληκτικές κυρίες. Ήταν οι αυτόπτες μάρτυρες της όλης υπόθεσης.


Με τον ηχολήπτη Γιώργο Σαγανά στη Μεσσήνη

Πόσο καιρό σας πήρε να ολοκληρώσετε την ταινία;
Ξεκινήσαμε το 2013. Άργησε όμως γιατί έπρεπε να γίνουν τα ταξίδια, για τα οποία δεν είχαμε χρήματα. Μετά περιμέναμε να ξαναπάμε στην Αγγλία για να γίνει η ηχογράφηση των κομματιών. Ύστερα εντελώς τυχαία, ενώ η Μαρία Γκαρθόν βρισκόταν σε ένα καθαριστήριο για να πάρει κάτι ρούχα και μιλούσε με κάποιον στο τηλέφωνο για το ντοκιμαντέρ που κάναμε, ο τύπος από το καθαριστήριο που την είχε ακούσει, της είπε ότι ένας φίλος του έχει τα χειρόγραφα του Ούλμαν! Ταξιδέψαμε ξανά στην Αγγλία για να βρούμε αυτόν, του οποίου ο πατέρας ήταν φίλος με τον Ούλμαν, οπότε κάπως κατέληξαν όλα τα χειρόγραφά του, οι νότες και οι σημειώσεις του συνθέτη στα χέρια του, όταν πήραν τον Ούλμαν για να τον σκοτώσουν στο Άουσβιτς. Μετά πάλι καθυστερήσαμε γιατί ο Μιχάλης, ο συνεργάτης μου, έφυγε στη Γαλλία για μεταπτυχιακό στη Σκηνοθεσία. Δηλαδή η ταινία θα μπορούσε να ήταν έτοιμη και πέρυσι.

Στη Μεσσηνία θα τη δούμε;
Δεν ξέρω που θα κάνει τις περιφερειακές προβολές του το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ένα άλλο ντοκιμαντέρ που είχα κάνει, είχε προβληθεί στο «Προσεχώς» (τον κοινωνικό συνεταιρισμό στην Καλαμάτα). Γι’ αυτό τώρα δεν ξέρω, προφανώς θα το ήθελα.

Ετοιμάζετε κάτι καινούργιο;
Ναι, αλλά δε μπορώ να μιλήσω ακόμη για το θέμα.

Ευχαριστίες
Στη συνομιλία που είχαμε ο Ιωάννης Γρηγορόπουλος μας ζήτησε να αναφέρουμε τα ονόματα ανθρώπων που βοήθησαν στην παραγωγή της ταινίας. Έτσι μας λύθηκε η απορία για το πώς, με πενιχρά μέσα και δυσκολίες, το έργο όχι μόνο ολοκληρώθηκε αλλά βραβεύθηκε κι όλας. Όταν υπάρχει αγάπη και πάθος γι’ αυτό που κάνεις, αλλά και καλοί φίλοι, όλα είναι δυνατά.
Πρόκειται για τον ηχολήπτη Γιώργο Σαγανά από τη Μεσσήνη, τη Τζούλια Ταουρέλλι που ανέλαβε τη φιλοξενία στο Λονδίνο, τον Πάουλο Λόπεζ που έδωσε τις κάμερές του και έκανε εικονοληψία, τη Τζοάνα Παπαβέργου στη Θεσσαλονίκη που μετέφρασε από τα γερμανικά, τον Θοδωρή Μοϊσόγλου και τη Μαριλού Λαιμού  - Γερανίου από την Αθήνα που έκαναν τον υποτιτλισμό, τον Άλεξ Αβράμογλου από τη Θεσσαλονίκη, τη Δήμητρα Δαλακούρα από την Αλεξανδρούπολη, τους Νίκο και Λουκά Μπουσούνη, Σείριο Καίσαρη και Πέτρο Βουδούρη από τη Μεσσήνη.