Παρασκευή, 30 Ιουλίου 2021 17:45

Ερευνώντας στη μυθική κοιτίδα των Μεσσήνιων!

Η ερευνητική ομάδα στη Κάτω Μέλπεια Η ερευνητική ομάδα στη Κάτω Μέλπεια

ΝΤΑΓΙΟΠΟΥΛΟΣ3

ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΑΝΩ ΜΕΣΣΗΝΙΑ 
Φτάνω στο χωριό Κωνσταντίνοι, στην Άνω Μεσσηνία. Ήταν αργά το απόγευμα. Η διαδρομή και όλο το μέρος τόσο όμορφα που απορείς γιατί αυτός ο τόπος δεν έχει προβληθεί. Είχαμε συνεννοηθεί να συναντηθούμε και να μιλήσουμε στο χώρο του Συλλόγου, στην πλατεία. Μέσα στο γραφείο η Ελένη Ζυμή, η Μαρία Ξανθοπούλου, η Έλενα Βαλιανάτου άκουγαν με μεγάλη προσοχή τον Τάκη Παρασκευόπουλο από το χωριό Ανδανία (παλιότερο όνομα Σαντάνι) και κρατούσαν σημειώσεις. Τους μιλούσε με συγκρατημένη θέρμη αλλά χωρίς να εκφράζει βεβαιότητες, για σημεία και θέσεις στην ευρύτερη περιοχή, τα οποία γνωρίζει από παιδί και ίσως έχουν κάποια αρχαιολογική και ιστορική σημασία. Ήταν μια από τις συνεντεύξεις που γίνονται στο πλαίσιο του προγράμματος «Επιφανειακή Έρευνα στην Άνω Μεσσηνία», το οποίο ξεκίνησε τον Ιούλιο και θα ολοκληρωθεί το καλοκαίρι του 2025…


Χάρτης πυκνότητας αρχαιολογικών θέσεων στην Πολίχνη


Ελένη Ζυμή, Έλενα Βαλιανάτου, Μαρία Ξανθοπούλου

Η έρευνα, μας είπε η Ελένη Ζυμή, επίκουρη καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών), έχει ξεκινήσει από τα μέσα Ιουλίου και για φέτος θα ολοκληρωθεί μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Είναι ένα πρόγραμμα, συνέχισε, που γίνεται από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, υπό την επιστημονική ευθύνη της ίδιας και από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, υπό τη διεύθυνση της προϊσταμένης Ευαγγελίας Μηλίτση-Κεχαγιά.

Μέχρι τον Δεκαπενταύγουστο οι ερευνητές θα έχουν «σαρώσει» περπατώντας, αλλά και χρησιμοποιώντας σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας, μια έκταση περίπου 30.000 στρεμμάτων. Σκοπός είναι να καταγράψουν τα επιφανειακά ιστορικά ευρήματα και να περιγράψουν τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσία, δραστηριότητα και δημιουργία στην περιοχή καθώς και τις αλλαγές που έχουν επέλθει στο φυσικό περιβάλλον, οι οποίες πάντως φαίνεται ότι είναι μικρές.


Δημήτρης Καπόπουλος, Μαρία Ξανθοπούλου, Έλενα Βαλιανάτου, Ελένη Ζυμή, Τάκης Παρασκευόπουλος

Μέλη της ερευνητικής ομάδας σε ελιά γίγαντα, στο Αγριλόβουνο, στη θέση Γροθάρια

Η κ. Ζυμή μας είπε ότι η περιοχή της Άνω Μεσσηνίας αποτελούσε τη διαχρονική κοιτίδα, το σύμβολο των Μεσσηνίων, λόγω της αρχαίας Ανδανίας και στη συνέχεια της αρχαίας Μεσσήνης. Ακόμη και όταν οι Μεσσήνιοι ήταν υπό την κυριαρχία των Σπαρτιατών, όταν εξορίζονταν σε άλλες περιοχές εξαιτίας των τύραννων, όπως την Ιταλία, τη Λιβύη κ.ά, κρατούσαν ζωντανή τη μνήμη και το δεσμό με τον τόπο και όσα συμβόλιζε η Άνω Μεσσηνία.

Ωστόσο, σημείωσε η κ. Ζυμή, η τόσο σημαντική περιοχή της Άνω Μεσσηνίας, με τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσία λόγω του φυσικού της πλούτου, των εύφορων εδαφών, των πηγών, των ποταμών, δεν είχε μέχρι σήμερα ερευνηθεί συστηματικά, πέρα από κάποιες έρευνες που έχει διενεργήσει και διενεργεί η Αρχαιολογική Υπηρεσία, σε θέσεις όμως που βρίσκονται πιο ψηλά από την περιοχή που ερευνάται τώρα. Έρευνα είχε γίνει μόνο τη δεκαετία του ’30 από τον Ματίας Νάταν Βαλμίν, σε συγκεκριμένες θέσεις της Άνω Μεσσηνίας. Αντίθετα, περιοχές της Τριφυλίας και της Πυλίας έχουν ερευνηθεί συστηματικά, συνέχισε η κ. Ζυμή, κυρίως από αρχαιολογικές αποστολές από την Αμερική τη δεκαετία του ’60.

Η περιοχή που ερευνάται οριοθετείται, ανέφερε η επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος, από το άνω τμήμα της κοιλάδας του Παμίσου μέχρι το Στενύκλαρο, την Κάτω Μέλπεια, του Φίλια, το Λουτρό και τη Μερόπη, περιοχές που σήμερα υπάγονται στο Δήμο Οιχαλίας.

Πάντως έμφαση κατά τη έρευνα θα δοθεί στο Στενυκληρικό πεδίο, που αποτελεί τον πυρήνα της προϊστορικής κατοίκησης της περιοχής,  ενώ από τις μέχρι τώρα έρευνες έχουν προκύψει σημαντικά στοιχεία, τόνισε η κ. Ζυμή, ιδιαίτερα στην περιοχή της Πολίχνης, όπου υπάρχουν διάσπαρτα αρχαιολογικά στοιχεία μέσα σε αγροκτήματα αλλά και σε νεότερα κτίσματα. Επιπλέον σημείωσε ότι είναι ήδη γνωστά πάρα πολύ σημαντικά στοιχεία, όπως οι μοναδικές λίθινες ενεπίγραφες στήλες από τα Μυστήρια της Ανδανίας –αντίστοιχα των Μυστηρίων της Ελευσίνας-, που βρίσκονται σήμερα στην είσοδο του ναού του Αγίου Κωνσταντίνου, στο χωριό Κωνσταντίνοι. Ή η σύνδεση των χωριών της Άνω Μεσσηνίας στην αρχαιότητα με το αστικό κέντρο της εποχής, που ήταν φυσικά η Αρχαία Μεσσήνη.


Μαρία Ξανθοπούλου, Ελένη Ζυμή, Έλενα Βαλιανάτου

Στην έρευνα, είπε η κ. Ζυμή, συμμετέχουν επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, δεδομένου ότι πρόκειται για ολιστική διεπιστημονική ερευνητική εργασία, όπως επίσης συμμετέχουν προπτυχιακοί, μεταπτυχιακοί και μεταδιδακτορικοί φοιτητές.

Η επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος υπογράμμισε ότι είναι πάρα πολύ σημαντική η στήριξη που υπάρχει από τον περιφερειάρχη, Παναγιώτη Νίκα και την Περιφέρεια Πελοποννήσου: «Από την πρώτη στιγμή μας έχει στηρίξει αμέριστα, μας αγκάλιασε πραγματικά ένθερμα».

Όμως είναι εντυπωσιακή και η υποστήριξη από τους κατοίκους της περιοχής, όλων των χωριών, όπως τόνισε η κ. Ζυμή. Ιδιαίτερα δε αναφέρθηκε στους πάντα πρόθυμους να βοηθήσουν σε οτιδήποτε χρειάζεται, τον πρόεδρο του Συλλόγου των Απανταχού Κωνσταντιναίων, Δημήτρη Καπόπουλο και την Ευστρατούλα Χατζηπαναγιώτου. «Η αρωγή όλων  των κατοίκων όλων των χωριών είναι τεράστια. Μας δείχνουν μεγάλη εμπιστοσύνη και μας βοηθούν να συγκεντρώσουμε πληροφορίες. Πέρα από αυτό όμως είναι πάρα πολύ φιλόξενοι, μας προσφέρουν προϊόντα από τα κτήματά τους, φροντίζουν να μη μας λείπει κάτι και τους ευχαριστούμε πολύ».

Το μικρό διάστημα που μείναμε στο γραφείο του Συλλόγου στους Κωνσταντίνους και μιλήσαμε με την επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος και τις συνεργάτιδές της, τη Μαρία Ξανθοπούλου, επίκουρη καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και την Έλενα Βαλιανάτου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια, είδαμε και εμείς κατοίκους της περιοχής να έρχονται και να δίνουν πληροφορίες που μπορεί να είναι χρήσιμες για την προώθηση της έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Άνω Μεσσηνία, προσμένοντας ότι θα βγει κάτι πολύ καλό για την περιοχή τους.  

Αυτό το καλοκαίρι λοιπόν εξελίσσεται η α’ φάση του σημαντικού αυτού διεπιστημονικού επιστημονικού προγράμματος, που περιλαμβάνει την επιφανειακή έρευνα, τη γεωμορφολογική έρευνα, μελέτη και χαρτογράφηση της περιοχής, με τη συνδρομή και του Εργαστηρίου Αρχαιομετρίας της Πανεπιστημιακής Σχολής της Καλαμάτας, όπως σημείωσε η κ. Ζυμή.

Η προσπάθεια που γίνεται και η υποστηρίζεται τόσο ένθερμα από την Περιφέρεια και τους κατοίκους της περιοχής είναι βέβαιο ότι σηματοδοτεί κάτι πάρα πολύ σημαντικό όχι μόνο για την περιοχή της Άνω Μεσσηνίας αλλά ευρύτερα. Θα αναδείξει τη μυθική και αρχαία κοιτίδα των Μεσσηνίων και την πορεία της περιοχής μέχρι τα νεότερα χρόνια, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός άλλου, καλύτερου από το σημερινό, μέλλοντος αυτού του τόπου.
Σταύρος Μαρτίνος