Τετάρτη, 09 Μαρτίου 2016 13:25

Μνημείο της προβιομηχανικής περιόδου ιπποκίνητο ελαιοτριβείο στην Κάτω Βρύση της Βέργας

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 
Τον χαρακτηρισμό παλιού ιπποκίνητου ελαιοτριβείου στην Κάτω Βρύση της Βέργας, ως μνημείο της προβιομηχανικής περιόδου, ζήτησε από το υπουργείο Πολιτισμού ο Σύλλογος «Οι Φίλοι της Βέργας», που παρουσιάζει εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία για την ιστορία της περιοχής, με βάση τις γνώσεις και μαρτυρίες παλαιών Σελιτσάνων…

Όπως σημειώνει ο Σύλλογος, πρόκειται για το ελαιοτριβείο των Πλαγιανών, που στη συνέχεια έγινε συνεταιρικό και το 19ο αιώνα λειτούργησε ως ιπποκίνητο ενώ στο μεσοπόλεμο έγινε μηχανοκίνητο.  
Ο Σύλλογος τονίζει ότι «η προσπάθειά μας για τη διάσωση, την κατοχύρωση και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς στη Βέργα συνεχίζεται. Μετά τον αρχικό χαρακτηρισμό ως μνημείων τριών καλντεριμιών, δέκα πετραλώνων και της Πάνω Βρύσης, έχουν προταθεί και τα υπόλοιπα καλντερίμια-μονοπάτια, καθώς και κατασκευές της προβιομηχανικής και βιομηχανικής περιόδου».
Ο Σύλλογος συνεχίζει ότι σύμφωνα τις πηγές του Γεωργίου Σ. Πλαγιανού, «στους οικισμούς της Βέργας (πρώην Σέλιτσας) υπήρξαν κατά καιρούς αρκετά ελαιοτριβεία.
•        Προ του 1830 : στην Άνω Βέργα (Σέλιτσα, Άνω Σέλιτσα) υπήρχαν αρχικά πολλά χειροκίνητα “οικιακά” ελαιοτριβεία, καθώς και 3 τουλάχιστον “Ιπποκίνητα” (Μουλαροκίνητα) στη συνέχεια. Αρχικά τα εξαρτήματα των πιεστήριων (κοχλίες – αδράχτια κλπ ήταν ξύλινα). Τα ιπποκίνητα ελαιοτριβεία στην εποχή έκθλιψης του ελαιοκάρπου λειτουργούσαν επί 24-ώρου βάσεως.
Στην Κάτω Βέργα (Σελιτσάνικα Καλύβια προ του 1830) δεν λειτούργησαν ελαιοτριβεία κατά την τουρκοκρατία. Μόνον αλώνια κατά το θέρος. Ο ελαιόκαρπος μετεφέρετο τότε προς έκθλιψη στη “Χώρα” (Άνω Σέλιτσα).
•        Μετά το 1830 : Στην Κάτω Βέργα πλέον (όπου έγινε σταδιακά μετοίκηση των περισσότερων κατοίκων), λειτούργησαν αρχικά περί τα 7 “Ιπποκίνητα” (Μουλαροκίνητα) Ελαιοτριβεία, τόσο στον οικισμό της Πάνω Βρύσης, όσο και στον οικισμό της Κάτω Βρύσης. (Από το Γυφτέϊκο ιπποκίνητο ελαιοτριβείο σώζεται ένα μεταλλικό αδράχτι πιεστηρίου, κατασκευής του μηχανουργείου Κούπα – Πειραιά). Από τα ιπποκίνητα, τα δύο (Χειλαίϊκο και Πλαγιανών), μετά το 1900 μετετράπησαν σε μηχανοκίνητα (πετρελαιοκίνητα), ενώ η ιδιοκτησία τους έγινε συνεταιρική. Ο κινητήρας στο Χειλαίϊκο ήταν αγγλικός (Peters ?), ενώ πιεστήριο – πετρελαιοκινητήρες κλπ του Πλαγιαναίϊκου προέρχονταν από το περίφημο Μηχανουργείο – Χυτήριο “Πετεινάρη” στην Καλαμάτα.
•        Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, λόγω έλλειψης επάρκειας καυσίμου των μηχανοκίνητων ελαιοτριβείων, επαναλειτούργησαν επικουρικά δύο ιπποκίνητα ελαιοτριβεία στην Κάτω Βέργα, στην περιοχή της Πάνω Βρύσης (Δραγώνα και Φιλανδριανού).
Σήμερα σώζεται (με φθορές) το κτίριο και ο εξοπλισμός του πετρελαιοκίνητου ελαιοτριβείου των Πλαγιανών στην Κάτω Βρύση (αρχικά “οικογενειακού” ιπποκίνητου περί το 1870 και μηχανοκίνητου “συνεταιρικού” μετά το 1934).
Σώζονται επίσης διάσπαρτες και μυλόπετρες των ιπποκίνητων ελαιοτριβείων, ίσως και ξύλινα εξαρτήματα των παλιών χειροκίνητων πιεστήριων.
Υ.Γ.: Από τους “Φίλους της Βέργας” έγινε πρόταση στο Υπ. Πολιτισμού για Χαρακτηρισμό του Ελαιοτριβείου ως Μνημείου της προβιομηχανικής περιόδου (ως ιπποκίνητο) και της βιομηχανικής περιόδου (ως πετρελαιοκίνητο)».